Nakit Pisti (Runway) Nedir, Nasıl Hesaplanır?

Nakit pisti, işletmenin mevcut kullanılabilir nakdiyle, belirli varsayımlar altında faaliyetlerini yaklaşık ne kadar sürdürebileceğini anlatır. İngilizce “runway” sözcüğü de aynı anlamda kullanılır. Bu gösterge özellikle nakit çıkışları girişlerinden yüksek olan dönemlerde işe yarar. Yeni bir ekip kurarken, satışların yavaşladığı bir sezona girerken veya büyük bir müşteri tahsilatını beklerken kararları zaman açısından düşünmenize yardımcı olur.

Nakit pisti tek başına işletmenin sağlıklı olduğunu kanıtlamaz. Sonuç, hesabınıza hangi parayı dahil ettiğinize ve aylık nakit tüketimini nasıl ölçtüğünüze bağlıdır. Bir aylık sıra dışı ekipman alımını kalıcı gider gibi kabul etmek de geciken tahsilatları kesin gelecek para saymak da resmi bozabilir. Bu nedenle sayının yanında kullanılan dönemi, kapsamı ve varsayımları mutlaka yazın.

Nakit pisti formülü nedir?

Basit hesap şu şekildedir: Nakit pisti (ay) = kullanılabilir nakit / ortalama aylık net nakit tüketimi. Net nakit tüketimi, aynı dönemdeki nakit çıkışlarından nakit girişlerinin çıkarılmasıyla bulunur. Çıkışlar girişleri aşıyorsa tüketim pozitiftir. Hesap için muhasebe zararını değil, gerçek veya planlanan para hareketlerini kullanın. Kârlı bir işletme de vadeler nedeniyle bir süre nakit tüketebilir.

Örneğin ayda 300.000 TL ödeme yapıp 200.000 TL tahsil eden bir işletmenin aylık net tüketimi 100.000 TL'dir. Kullanılabilir nakdi 600.000 TL ise basit nakit pisti altı aydır. Bu hesap, giriş ve çıkışların aynı düzeyde süreceği varsayımına dayanır. Altı ay boyunca her ödeme gününde para bulunacağını garanti etmez; ay içindeki ödeme sıralaması ayrıca kontrol edilmelidir.

Brüt çıkış ile net tüketimi karıştırmayın

Brüt nakit çıkışı, dönem içinde yapılan tüm ödemelerin toplamıdır. Net tüketim ise tahsilatlar düşüldükten sonra nakitteki azalmayı gösterir. Aynı örnekte 600.000 TL'yi 300.000 TL'ye bölmek iki ay verir; bu sonuç hiç tahsilat yapılmadığı varsayımını anlatır. Hangi soruyu yanıtladığınızı açık yazın. Normal faaliyet planı ile tahsilatların durduğu stres senaryosu farklı değerlendirmelerdir.

Adım adım hesaplama

1. Referans gününü seçin. Hesabın hangi tarihteki durumu gösterdiğini belirtin. Farklı günlere ait bakiyeleri toplamak yerine aynı günün kasa ve hesap tutarlarını kullanın. Kayıtlarda bekleyen işlemleri kontrol edin.
2. Kullanılabilir nakdi ayırın. Blokeli veya belirli bir amaç için kullanılamayan parayı ayrı gösterin. Kullanılmamış kredi limitleri ve henüz onaylanmamış finansman, mevcut nakit değildir. Bunları ancak ayrı ve açık bir senaryoda değerlendirin.
3. Karşılaştırılabilir dönemleri seçin. Son birkaç ayın tahsilat ve ödemelerini çıkarın. Mevsimsel işletmelerde yalnızca iyi geçen ayları seçmeyin. Geçmiş ortalamanın gelecek dönemi temsil edip etmediğini ayrıca sorgulayın.
4. Net tüketimi bulun. Her ay için ödemelerden tahsilatları çıkarın. Sonra seçtiğiniz ayların ortalamasını alın. Büyük tek seferlik hareketleri işaretleyin; rapordan sessizce çıkarmak yerine ayrı açıklayın.
5. Gelecek değişikliklerini ekleyin. Yeni işe alım, kira artışı veya büyük bir sipariş nakit ihtiyacını değiştirebilir. Geçmiş ortalama hesabının yanına ileriye dönük aylık plan koyun. Bilinen değişiklikleri göz ardı etmeyin.
6. Pisti hesaplayıp karar tarihini belirleyin. Kullanılabilir nakdi aylık tüketim tutarına bölün. Hangi bakiye seviyesinde hangi aksiyonu başlatacağınızı kararlaştırın. Son güne kadar beklemeyi bir plan olarak kabul etmeyin.

Örnek: aynı nakitle üç farklı senaryo

Aşağıdaki tablo yalnızca hesaplama örneğidir. Tüm tutarlar TL cinsindedir; piyasa tahmini veya belirli bir şirketin verisi değildir. Her senaryoda başlangıç nakdi 600.000 TL kabul edilmiştir ve aylık hareketlerin sabit kaldığı varsayılmıştır.

Tablo, küçük görünen aylık farkların süreyi nasıl değiştirdiğini gösterir. Ancak üçüncü satırdaki daha uzun süre, her harcamayı azaltmanın doğru karar olduğu anlamına gelmez. Satış getiren veya hizmet kalitesini koruyan bir harcamayı kesmek ileride tahsilatları da düşürebilir. Senaryoları değerlendirirken yalnızca ödeme tutarını değil, değişikliğin gelir ve operasyon üzerindeki etkisini de yazın.

Güvenlik payını ayrıca hesaplayın

İşletme sahibi kasada her zaman 200.000 TL tutmak istiyorsa, örnekte normal plan için bu sınıra ulaşma süresi dört aydır: 600.000 TL'den 200.000 TL çıkarılır, kalan 400.000 TL aylık 100.000 TL tüketime bölünür. Bu, nakdin sıfırlanma süresinden farklı bir göstergedir. Güvenlik payı evrensel bir tutar değildir; zorunlu ödemeler, tahsilat belirsizliği ve müdahale süresi dikkate alınarak belirlenir.

Excel ile nakit pisti takibi

Bir sayfada ay, tahsilat, ödeme ve net tüketim sütunları oluşturun. B sütunu tahsilat, C sütunu ödeme ise D2 hücresine =C2-B2 yazın. Aynı formülü sonraki aylara kopyalayın. Üç aylık basit ortalama için ayrı bir hücreye =(D2+D3+D4)/3 yazabilirsiniz. Örneğin bu hücre D6, kullanılabilir nakit hücresi F2 ise pist hesabı =F2/D6 olur.

Bölme formülünü yalnızca D6 pozitifken kullanın. Ortalama tüketim sıfırsa veya negatifse sonuca “sonsuz ay” yazmayın. Bunun yerine “Bu varsayımlarla net nakit tüketimi yok” açıklaması kullanın ve dönemsel ödeme açıklarını inceleyin. Otomatik formül kuracaksanız sıfıra bölme durumunu ayrıca ele alın. Girdi hücrelerini formüllerden ayırın ve raporda kullanılan tarih aralığını görünür tutun.

İkinci bir sayfada gelecek ayların açılış bakiyesi, tahsilatı, ödemesi ve kapanış bakiyesini hesaplayın. Her ayın kapanışını sonraki aya taşıyın. Bilinen büyük ödemeler varsa ilk kez güvenlik payının altına düşülen ayı bulun. Sabit ortalamaya dayalı pist ile bu takvim farklı sonuç veriyorsa nedeni araştırın. Karar verirken ödeme takvimindeki somut açığı ihmal etmeyin.

Sık yapılan hatalar

• Ciroyu tahsilat kabul etmek: Satış tutarı henüz hesabınıza gelmemiş olabilir. Pisti hesaplarken tahsil edilen veya gerçekçi tarihle beklenen nakdi kullanın; satış hedeflerini ayrı varsayım olarak saklayın.
• Tek seferlik finansmanı normal gelir saymak: Bir kredi veya ortak katkısı geçmiş ayın nakit girişini artırır. Aynı girişin her ay tekrarlanacağını varsaymak tüketimi olduğundan düşük gösterebilir.
• Borç taksitlerini unutmak: Gelecek dönemin anapara ödemeleri, yıllık sözleşmeler ve ekipman bedelleri nakit tüketimini değiştirebilir. Yalnızca günlük işletme giderlerini toplamak yeterli değildir.
• Tek sayıya güvenmek: Ortalama hesap, belirli bir haftadaki ödeme açığını saklayabilir. Nakit pistiyle birlikte yakın vadeli nakit takvimini kontrol edin ve tahsilat gecikmelerini ayrıca deneyin.

Sonucu ekip kararlarına nasıl bağlarsınız?

Aylık değerlendirmede önce önceki hesapla yeni hesabın farkını konuşun. Pist kısaldıysa bunun nedeni azalan tahsilat mı, artan ödeme mi, yoksa tek seferlik bir işlem mi? Sonra bir sonraki kontrol tarihine kadar yapılacak işleri belirleyin. Tahsilat görüşmesinin sorumlusu, ertelenebilecek alımın kapsamı ve finansman seçeneklerinin değerlendirme tarihi açık olsun. Yalnızca “giderleri azaltalım” demek uygulanabilir bir görev değildir.

Takvimi kurmak için nakit akış tablosu hazırlama rehberini kullanabilirsiniz. Yeni harcamaların planı bozmasını önlemek için departman bütçesi ve harcama onayı rehberindeki adımlar yardımcı olur. Bu üç görünümü aynı dönem ve aynı para birimiyle değerlendirmek, ekip içinde farklı hesaplardan doğan karışıklığı azaltır.

OrbitCashFlow ile

OrbitCashFlow'da hesap bakiyelerini, gelir ve gider kayıtlarını ve nakit akışı tahminini takip edebilirsiniz. Bütçede planlanan tutarlarla gerçekleşenleri karşılaştırarak tüketimi değiştiren kalemleri inceleyebilirsiniz. Nakit pisti değerlendirmesine başlamadan önce kayıtların güncelliğini doğrulayın; ardından bu rehberdeki varsayımları açıkça belirleyerek hesaplayın. Düzenli veri kontrolü, tek seferlik bir hesaplamadan daha kullanışlı bir yönetim alışkanlığıdır.